Stichting Johanna Elisabeth Sweepe

De Stichting Johanna Elisabeth Sweepe heeft ons verblijdt met een bijdrage van € 250,- voor de vernieuwing van de vloerafwerking en het meubilair.

Wie was Johanna Elisabeth Sweepe?

De familie Sweepe.
Hendrik Sweepe jr. werd op 23 mei, 1818 geboren, waarschijnlijk in Zaandijk. Zijn moeder was een Koogse, zijn vader kwam van Wormerveer. De familie Sweepe was gelieerd aan de bekende gefortuneerde Wormerveerse families als Makkes en Vas.

Huwelijk
Sweepe huwde in 1841 met Johanna Elisabeth Barnouw. In 1845 werd hun dochter Maartje geboren. Helaas stierf 5 dagen na de geboorte de moeder in het kraambed. Maartje werd daarna Johanna Elisabeth genoemd, naar haar overleden moeder.

Sweepe’s bakkerij
Hendrik Sweepe Sr., kocht in 1815 te Zaandijk de bakkerij de Olifant van Adam Adami. Zijn zoon, Hendrik jr. volgde hem daarin op. Na verkoop van het bedrijf in 1867 ontstond in 1912 op deze plek de firma Goedhart welke tot voor enkele jaren geleden produceerde in Zaandijk. Na een fusie met de firma Klene uit Hoorn verdween de firma Goedhart definitief uit Zaandijk.

De Olifant uiteindelijk toch verkocht
In 1853 probeerde Hendrik Sweepe jr. bakkerij de Olifant aan de Lagedijk van de hand te doen. Op 11 februari 1867 probeerde hij het opnieuw en ditmaal met succes!

Een woonhuis op de Koog gekocht
Inmiddels was Hendrik een man in goeden doen. Hij kocht een woonhuis gelegen aan de Zaan, ten zuiden van de voormalige Dubbele Buurt te Koog aan de Zaan. Hendrik was vanaf 1848 voorlezer en vanaf 1864 diaken van de Doopsgezinde Gemeente van Koog en Zaandijk.

Het olografisch testament van Hendrik (Olografisch= een door de erflater zelf geschreven testament)
In 1869 overleed, na een langdurig ziekbed, zijn dochter Johanna Elizabeth, slechts 24 jaar oud.
Op 08 januari 1892 overleed Hendrik Sweepe jr. op de leeftijd van 73 jaar. Hij schreef zelf zijn testament, wat best bijzonder mag worden genoemd.

Er werden legaten ter waarde van fl. 60.000, – uitgekeerd. De Doopsgezinde Gemeente van Koog en Zaandijk was algeheel erfgenaam. De burgerlijke gemeente Koog aan de Zaan werd door Hendrik ook niet vergeten: zij erfden zijn woonhuis en een bedrag van fl. 20.000, -. De rente die dit bedrag opbracht moest worden gereserveerd voor het onderhoud aan het huis. Zijn trouwe huishoudster, Jansje Scholtens, mocht tot haar dood (zij stierf uiteindelijk in 1908, 16 jaar na Hendrik…) het huis + de inboedel gebruiken en kreeg een jaarlijkse toelage van fl. 4.000, -.

Ook kreeg de gemeente een bedrag van fl. 10.000, – waarvan de rente gereserveerd moest worden voor het onderhoud van het graf van Hendrik Sweepe jr., zijn vrouw en dochter. Enkele jaren geleden werd het graf, gelegen op de begraafplaats achter de N.H. kerk te Koog aan de Zaan, nog geheel opgeknapt.
Het familiegraf heeft grafnummers 112- 13 en 114 waarvan nr. 113 het eigenlijke familiegraf is. Zo moest men er voor zorgen dat de zerk er knap bij lag maar ook dat het hekwerk werd geschilderd. Destijds was het zwart met zilver en Hendrik beschreef dat dit zo moest blijven.
Hij had ook vastgelegd dat de doodgraver die het graf onderhield elk jaar en douceurtje moest krijgen van minimaal fl. 10, -.

Bijzondere bepalingen in het testament
-het nieuw te bouwen Raadhuis.
Na het overlijden van zijn huishoudster diende het woonhuis de plaats van het nieuwe gemeentehuis te worden. Het voorste deel mocht gesloopt worden maar Hendrik bepaalde dat het achterste deel, wegens de uitstekende staat van onderhoud, behouden moest blijven. De voormalige Gemeente Koog aan de Zaan kon uiteindelijk in 1908 het fraaie, nieuwe Raadhuis betrekken. Het wapen van de Gemeente is in de voorgevel ingemetseld.

-het nieuw te bouwen Weeshuis
De Doopsgezinde Gemeente van Koog en Zaandijk had de verplichting “een inrichting voor opname tot verpleging, opvoeding en opleiding der ouderloze kinderen of wezen in onze gemeente, tevens ingericht voor de opname, verzorging en verpleging van bejaarde lieden, bestedelingen of heenlopende personen onder de behoeftige Gemeenteleden te bouwen. Minimaal 25 wezen en 10 bejaarden moesten er volgens Hendrik in kunnen wonen.

Op 9 maart 1911 werd het nieuwe weeshuis, dat ook zou fungeren als bejaardentehuis, geopend op de Lagedijk in Koog aan de Zaan. In de gevelsteen is de tekst vermeldt: Johanna’s Elizabeth’s nagedachtenis toegewijd aan de Doopsgezinde Gemeente van Koog en Zaandijk.

Bronnen: Historische Vereniging Koog-Zaandijk, Beeldbank en archief Gemeente Zaanstad, Kelly Snel en het boek 300 jaar Vermaning van Koog en Zaandijk, auteur Simon Honig.

Geef een reactie